Toekomstvisie Vesting Naarden en omgeving

Het Goois Natuurreservaat is zo vrijmoedig geweest een visie op te stellen naar de gewenste ruimtelijke ontwikkeling van het gebied rond de vesting Naarden, in samenhang met de vesting zelf en met het gebied binnen de veste.

Het ontbeerde, volgens het Goois Natuurreservaat, aan een visie op de betekenis van de schootsvelden en de gewenste ontwikkeling van deze gebieden. In de druk bevolkte en kapitaalsintensief ingerichte Randstad worden open gebieden al snel geïnterpreteerd als potentiële bouwlocaties, zeker wanneer het belang van die open gebieden niet messcherp is gedefinieerd, niet voor iedereen even belangrijk is.
Deze visie is op verzoek van de gemeente Naarden afgestemd op de Structuurvisie Naarden en op de visie die de Rijksgebouwendienst op de vesting zelf heeft opgesteld.

Het doel van het Goois Natuurreservaat met deze visie is primair draagvlak te verwerven voor een sterker georkestreerde ontwikkeling van de omgeving van de vesting en tegelijkertijd meer oog te krijgen voor het gegeven dat de vesting,  het gebied binnen de veste en de omgeving van de vesting een drie-eenheid vormen. Het doel van deze visie is in het kort:    

1. aangeven hoe de resterende open ruimten om de vesting kunnen bijdragen aan een versterkte koppeling tussen Naardermeer, Gooimeer en de Heuvelrug.
2. aangeven hoe de resterende open ruimten een kwaliteitsimpuls kunnen krijgen
3. en het bieden van een toetsingskader ten aanzien van toekomstige ontwikkelingen.

De “Toekomstvisie Vesting Naarden en Omgeving”van het Goois Natuurreservaat is hieronder als pdf te downloaden.

De totstandkoming van de visie is mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van de Nationale Postcode Loterij. De visie is opgesteld in samenwerking met Bosch Slabbers Landschapsarchitecten.

Achtergrondinformatie
In de zeventiende eeuw (circa 1680) is om de stad Naarden de zespuntige stenen vesting gebouwd, omgeven door open schootsvelden. In de negentiende eeuw (1815) wordt Naarden onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De schootsvelden worden afgegraven waardoor zij gestuurd onder water kunnen worden gezet. Eind negentiende eeuw wordt, als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, aan de rand van de Zuiderzee het Fort Ronduit aangelegd. Stad, vestingwerken en schootsvelden vormen een drie-eenheid.

De vesting Naarden ligt bijna op de oever van de Zuiderzee, op de grens van het Gooi. Naar het westen liggen de lage veenpolders en plassen, met het oudste natuurmonument van Nederland, het Naardermeer. Aan de noordoostzijde ligt de Naardermeent; het open weidegebied waar oorspronkelijk de erfgooiers uit de omgeving hun vee gezamenlijk konden laten grazen. In de twintigste eeuw heeft Naarden een sterke groei doorlopen; de stad is letterlijk uit haar vesting gegroeid. Rond de stad zijn forse nieuwbouwwijken ontwikkeld. Op enige afstand van de stad is, in de overgang naar de voormalige Zuiderzee, de rijksweg A1 aangelegd. Deze ‘schampt’ het Fort Ronduit.

Met de aanleg van de nieuwbouwwijken is de relatie tussen vestingstad en schootsvelden vergaand verloren gegaan. Rond de stad liggen nog een aantal open, in de zin van onbebouwde, ruimten, maar de historische samenhang van deze ruimten met de vesting is onduidelijk. Ook in beeld is de samenhang beperkt. De bebouwing binnen de vesting wordt gekenmerkt door een sterke ensemblekwaliteit en een diep geworteld historisch besef. In de schootsvelden lijken deze kenmerken te ontbreken.  De resterende schootsvelden hebben hun militaire betekenis al lang verloren. Maar zij zijn nog altijd van grote historische, landschappelijke en ecologische betekenis. Deze schootsvelden verbinden, in potentie, het Naardermeer met het Gooimeer en met de hoger gelegen zandgronden van de Heuvelrug. Op een hoger schaal niveau vormen zij de meest kwetsbare schakel in de ‘natte as’ die de Zeeuws / Brabantse delta met de voormalige Zuiderzee moet verbinden.

Het Goois Natuurreservaat heeft zorgen bij de ontwikkeling van de omgeving van de vesting, de resterende schootsvelden. Ofschoon het beleid is gericht op het behoud van de openheid zijn binnen deze zone functies toegelaten die op gespannen voet staan met die openheid. Volkstuinen, sportveld, boomkwekerij en vogelasiel zijn functies die weliswaar weinig bebouwing kennen, maar ruimtelijk toch een verdichtend effect sorteren. Daarnaast gaat het niet alleen om het behoud van de openheid, maar ook en vooral om de kwaliteit van de resterende open ruimten.